Dzieciństwo to czas, kiedy organizm intensywnie się rozwija, a ciało chłonie wszystko, co napotka na swojej drodze – zarówno dobre, jak i złe. W przypadku zanieczyszczeń powietrza te “złe” mogą pozostawić trwałe ślady na zdrowiu. Dlatego tak ważne jest, by najmłodsi mogli oddychać czystym powietrzem. W województwie pomorskim, podobnie jak w całej Polsce, smog pojawiający się w sezonie grzewczym to realne zagrożenie … i wyzwanie.
Każdy oddech ma znaczenie
Kiedy patrzymy na dzieci, ich beztroski śmiech i nieograniczone możliwości, trudno wyobrazić sobie, że coś tak niewidzialnego jak zanieczyszczenie powietrza może odbierać im zdrowie, a nawet przyszłość.
Z okazji Międzynarodowego Dnia Praw Dziecka warto przypomnieć, że dzieci mają prawo do oddychania czystym powietrzem. To ich zdrowie jest na szali, a odpowiedzialność spoczywa na nas, dorosłych. Jak? Poprzez działania takie jak wymiana starych pieców („kopciuchów”) na nowoczesne urządzenia, poprawa efektywności energetycznej domów czy korzystanie z dostępnych dotacji. To więcej niż obowiązek – to nasz wyraz troski o najsłabszych.
Prawo do zdrowia a zanieczyszczenia powietrza
20 listopada 2024 roku obchodzimy 35. rocznicę uchwalenia Konwencji o prawach dziecka przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych. Dokument ten podkreśla fundamentalne prawa najmłodszych, w tym prawo do życia w środowisku sprzyjającym ich zdrowiu i rozwojowi. Jednym z kluczowych elementów takiego środowiska jest czyste powietrze. To nie tylko kwestia ochrony środowiska, ale fundamentalne prawo człowieka, zwłaszcza dziecka. Zanieczyszczenie powietrza uderza w dzieci na wiele sposobów. Nie tylko pogarsza ich zdrowie fizyczne, ale także prowadzi do negatywnych skutków psychologicznych. Smog, jest częścią tego problemu.
Zgodnie z nowymi wytycznymi Komitetu Praw Dziecka ONZ (Komentarz ogólny nr 26 w sprawie praw dziecka i środowiska z 2023 r. dot. Konwencji o prawach dziecka z 1989 r.), państwa są odpowiedzialne nie tylko za ochronę praw dzieci przed bezpośrednią szkodą, ale także za przewidywalne naruszenia ich praw w przyszłości wynikające z obecnych działań państw lub ich braku w przyszłości.
Raport UNICEF „Miejsca i przestrzenie: Wpływ środowiska na dobrostan dzieci”, opracowany przez Centrum Badawcze UNICEF Innocenti we Florencji, pokazuje jak ogromny wpływ ma środowisko oraz zmiany klimatu na rozwój dziecka, jego zdrowie, samopoczucie i możliwości nabywania nowych kompetencji. Dane przedstawione w Raporcie wskazują, że zamożność kraju nie gwarantuje dzieciom zdrowego środowiska. Zbyt wiele dzieci w bogatych krajach jest narażonych na oddychanie zanieczyszczonym powietrzem co nieodwracalnie szkodzi ich obecnemu i przyszłemu życiu.
Raport wskazuje, że żaden kraj nie ma wszystkich dobrych wyników w zakresie ochrony środowiska. Wszystkie jednak muszą podjąć działania – zarówno na poziomie lokalnym, jak i globalnym – zapewniając dzieciom bezpieczne i zdrowe środowisko, zarówno dziś, jak i w przyszłości.
Dlatego wszelkie działania antysmogowe podejmowane m.in. w województwie pomorskim – od uchwał antysmogowych Sejmiku Województwa Pomorskiego, przez lokalne inicjatywy samorządowe, po działania edukacyjne organizacji pozarządowych to przejaw realizacji prawa dzieci do życia w zdrowym i bezpiecznym środowisku.
Dlaczego dzieci są szczególnie narażone?
Dzieci oddychają szybciej niż dorośli – średnio 40 razy na minutę u niemowląt i 25 razy na minutę u kilkulatków. Większa wymiana powietrza oznacza większe wchłanianie zanieczyszczeń. Układ oddechowy i odpornościowy dzieci nie jest jeszcze w pełni rozwinięty, co czyni je bardziej wrażliwymi na działanie toksycznych substancji, takich jak pyły zawieszone (PM2,5, PM10), dwutlenek siarki (SO₂) czy benzo(a)piren.
Dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym są grupą szczególnie narażoną na negatywny wpływ zanieczyszczenia powietrza. Wynika to z faktu niedojrzałości systemu odpornościowego (w tym śluzówki nosa i jelit) oraz nie w pełni wykształconego układu oddechowego. Dynamiczny rozwój płuc trwa do 7-8 roku życia, jeśli jest on zakłócony (częste infekcje, oddychanie zanieczyszczonym powietrzem) może mieć to wpływ na sprawność wentylacyjną płuc w późniejszym wieku. Czynnikiem ryzyka u dzieci jest również czas ekspozycji na zanieczyszczenia (więcej czasu spędzają na powietrzu) oraz o ok. 50% większe zużycie powietrza w porównaniu do dorosłych (w przeliczeniu na masę ciała). Dodatkowo najwięcej zanieczyszczeń znajduje się na wysokości ich dróg oddechowych (cząstki opadają na dół).
Co to oznacza w liczbach?
Według danych Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), zanieczyszczenie powietrza przyczynia się do ponad 1200 przedwczesnych zgonów rocznie u osób poniżej 18. roku życia w Europie, jak również znacznie zwiększa ryzyko chorób w ich późniejszym okresie życia. Pomimo poprawy jakości powietrza w ostatnich latach, poziom kluczowych zanieczyszczeń powietrza w wielu krajach europejskich nadal pozostaje wyższy od wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia, zwłaszcza w Europie Środkowo-Wschodniej i we Włoszech. (źródło: “Zanieczyszczenia powietrza a zdrowie dzieci” EEA)
Jak podaje raport UNICEF, w 2021 roku narażenie na zanieczyszczenie powietrza było powiązane z ponad 700 tysiącami zgonów dzieci poniżej 5. roku życia w skali całego świata. To druga po niedożywieniu najczęstsza przyczyna śmierci w tej grupie wiekowej. (źródło: Raport State of Global Air, Health Effects Institute)
Według danych Europejskiej Agencji Środowiska w Polsce z powodu zanieczyszczeń powietrza każdego roku przedwcześnie umiera około 40 tysięcy osób. W tym smutnym zestawieniu szczególną uwagę przykuwa fakt, że dzieci dotkliwie odczuwają skutki smogu już od życia płodowego.
Smog szkodzi już od pierwszego oddechu
Badania pokazują, że zanieczyszczenie powietrza wpływa na dzieci jeszcze przed ich narodzinami. Kobiety w ciąży, które są narażone na smog, mają wyższe ryzyko poronienia i częściej rodzą dzieci z niską masą urodzeniową. Mikroskopijne cząstki PM2,5 mogą przenikać przez barierę łożyskową, docierając do płodu i zakłócając jego rozwój.
Dzieci żyjące w zanieczyszczonym środowisku częściej cierpią na infekcje dróg oddechowych, astmę, alergie i inne przewlekłe choroby. Co gorsza, częste infekcje i stan zapalny w młodym organizmie mogą skutkować trwałym uszkodzeniem płuc, co odbije się na zdrowiu dorosłego człowieka. Mówili o tym lekarze w zrealizowanym przez nas spocie “Dlaczego każdy powinien obejrzeć ten film o smogu?”.
Ciche zagrożenie dla umysłu
Nie tylko ciało, ale i umysł dzieci cierpi z powodu zanieczyszczonego powietrza. Badania przeprowadzone w Barcelonie dowodzą, że dzieci narażone na zanieczyszczenia powietrza mają niższe zdolności poznawcze w porównaniu z rówieśnikami uczęszczającymi do placówek w czystszych rejonach.
Pyły zawieszone i inne toksyny mogą przedostawać się do krwiobiegu, a nawet do mózgu, powodując stany zapalne i zakłócając rozwój układu nerwowego. Efekt? Problemy z koncentracją, gorsze wyniki w nauce, a w skrajnych przypadkach zwiększone ryzyko wystąpienia zaburzeń takich jak ADHD.
Czyste powietrze dla Pomorza
Pomorskie uchwały antysmogowe to krok we właściwym kierunku, ale sukces tych działań zależy od nas wszystkich. Od 1 września 2024 roku “kopciuchy” i inne urządzenia niespełniające norm powinny zostać wyłączone z użytkowania. Aby to ułatwić, wprowadzono liczne dotacje w ramach programu „Czyste Powietrze”. Warto skorzystać z dostępnych środków – dla siebie, swoich dzieci i wnuków.
To właśnie tutaj hasło „Małe płuca, wielka sprawa” nabiera szczególnego znaczenia. Nie chodzi tylko o walkę ze smogiem – chodzi o solidarność, troskę i budowanie lepszego świata dla tych, którzy nie mogą jeszcze sami o siebie zadbać.
Edukacja dzieci i młodzieży – klucz do zmian
Pomorski Alarm Ekologiczny od lat prowadzi edukację ekologiczną wśród dzieci i młodzieży. W ramach projektu „Czyste Powietrze dla Wszystkich”, realizowanego we współpracy z WFOŚiGW w Gdańsku, nasza organizacja:
- Informuje młodzież o skutkach zanieczyszczenia powietrza.
- Uczy, jak chronić zdrowie i środowisko.
- Propaguje proekologiczne postawy wśród najmłodszych, by to oni w przyszłości kontynuowali walkę o lepsze powietrze.
Twoje działania, ich zdrowie
Nie musisz robić rewolucji – wystarczą małe kroki. Wymiana starego pieca, korzystanie z odnawialnych źródeł energii, termomodernizacja domu – to wszystko przekłada się na czystsze powietrze. Pomyśl o przyszłości: każdy oddech twojego dziecka to inwestycja w jego zdrowie, rozwój i szczęście.
Pamiętajmy, że dzieci nie mogą same walczyć o swoje prawa. To my, dorośli, mamy narzędzia, by zmienić ich rzeczywistość. Województwo Pomorskie bez smogu to miejsce, gdzie dzieci mogą bezpiecznie bawić się na świeżym powietrzu, marzyć i rozwijać. Dlatego w tę wyjątkową rocznicę Konwencji o prawach dziecka zróbmy coś niezwykłego: zadbajmy o ich prawo do życia w czystym środowisku.
Czyste powietrze to prawo każdego dziecka – bądźmy strażnikami tego prawa.
źródła: www.unicef.pl www.brpd.gov.pl www.krakowskialarmsmogowy.pl www.eea.europa.eu
